Geopolitiek zit niet langer ‘in de weg’ van de handel, maar de geopolitiek bepaalt de handel.
Key-note Ed Kronenburg tijdens ACN-managementmeeting op 13 januari
De wereldorde zoals we die decennialang kenden, bestaat niet meer. Waar internationale betrekkingen voorheen rustten op instituten, verdragen en voorspelbaarheid, zijn we beland in een tijdperk van ’transactionele politiek’ en geopolitieke fragmentatie. Voor de logistieke sector, de bloedsomloop van de wereldeconomie, zijn de implicaties groot. Tijdens de managementmeeting voorafgaand aan de ACN-Nieuwjaarsparty schetste oud-ambassadeur en oud-chef-staf NAVO Ed Kronenburg een indringend beeld van een wereld in transitie.
Het einde van de institutionele wereldorde
We bevinden ons momenteel in een fase van extreme onzekerheid. De kern van deze verschuiving ligt in de Verenigde Staten. Onder de huidige koers van president Trump is een fundamentele breuk ontstaan met het verleden. Voorheen was de Amerikaanse politiek, ongeacht de partij, geworteld in een zekere ideologie met betrekking tot het behoud van strategische allianties. Vandaag de dag is dat vervangen door puur transactioneel handelen: “Wat levert het mij op dit moment op?”
Deze verschuiving heeft geleid tot een ongekende uitholling van internationale instituten. De VS hebben zich in korte tijd teruggetrokken uit ongeveer zestig internationale organisaties. Het geloof dat organisaties zoals de VN, de WTO of zelfs de NAVO de kaders scheppen waarbinnen wij handel drijven, lijkt daarmee een illusie geworden. We gaan terug naar een wereld waarin bilaterale ‘deals’ tussen wereldleiders belangrijker zijn dan collectieve afspraken.
De terugtocht naar de eigen hemisfeer
Een van de meest schokkende observaties voor ons in de nieuwe Amerikaanse veiligheidsstrategie is het ontbreken van expliciete garanties voor Europa. Waar in voorgaande decennia de NAVO en het beroemde ‘Artikel 5’ (een aanval op één is een aanval op allen) de hoeksteen van ons veiligheidsbeleid vormden, zijn deze begrippen nu nagenoeg verdwenen uit de officiële documenten.
De VS richten hun blik naar binnen en op hun eigen hemisfeer. Voor Europa betekent dit een pijnlijke ontwaken. We kunnen er niet langer blindelings op vertrouwen dat de Amerikaanse militaire macht onze handelsroutes beschermt of onze grenzen bewaakt. Deze ‘geopolitieke vakantie’ van Europa is definitief voorbij. Het vacuüm dat de VS achterlaten op het wereldtoneel, wordt direct gevuld door andere machten.
Rusland en de uitputtingsslag in Oekraïne
In het oosten zien we de gevolgen van deze verschuiving pijnlijk duidelijk. De oorlog in Oekraïne is veranderd in een bevroren conflict, een uitputtingsslag die niet noodzakelijkerwijs eindigt met een vredesverdrag, maar eerder door uitputting van middelen en manschappen. Poetin voelt momenteel geen enkele druk om aan de onderhandelingstafel plaats te nemen. Waarom zou hij, als de druk vanuit de VS is weggevallen en de Europese steun onder druk staat? Rusland heeft zijn economie volledig ingericht op een langdurige oorlogsvoering. Voor de luchtvrachtsector betekent dit dat de beperkingen in het luchtruim en de handelsbeperkingen met het oosten geen tijdelijk ongemak zijn, maar een structureel onderdeel van de nieuwe realiteit.
De draak en de adelaar: de rol van China
Ondertussen kijkt de wereld met ingehouden adem naar de relatie tussen de VS en China. Hoewel de retoriek vaak oorlogszuchtig is, met name rondom Taiwan, schetst Kronenburg een genuanceerder beeld van de Chinese strategie. De Chinese leider Xi Jinping is bovenal een pragmaticus die stabiliteit nodig heeft om zijn binnenlandse positie te behouden. China is momenteel risicomijdend. Een grootschalig militair conflict zou de Chinese economie, die al onder druk staat, kunnen verwoesten. Toch blijft de Zuid-Chinese Zee een kruitvat. De Amerikaanse strategie om China economisch te isoleren door middel van tarieven en handelsbarrières dwingt China om eigen handelsblokken te vormen. We zien het ontstaan van een tweeledige wereldeconomie, met verschillende technologische standaarden en betaalsystemen. Dit dwingt logistieke dienstverleners om te kiezen of om dubbele systemen te onderhouden.
De gevolgen voor de luchtvrachtsector
Wat betekent deze geopolitieke situatie concreet voor de Nederlandse luchtvracht? Ten eerste is daar de volatiliteit. In een transactionele wereld kunnen handelsbarrières van de ene op de andere dag worden opgeworpen of afgebroken op basis van een politieke deal. Dit vereist een enorme mate van wendbaarheid van expediteurs en luchtvaartmaatschappijen.
Ten tweede verandert de geografie van de handel. Als de VS zich terugtrekken en China eigen blokken vormt, zullen goederenstromen zich verleggen. We zien nu al de opkomst van alternatieve hubs in het Midden-Oosten en Zuidoost-Azië die minder afhankelijk zijn van de traditionele westerse assen. Nederland moet vechten om zijn positie als ‘gateway to Europe’ te behouden in een wereld waar Europa zelf aan invloed verliest.
Conclusie: Strategische Autonomie of Adaptatie?
Kronenburg sloot af met een dringende boodschap: de tijd van afwachten is voorbij. We kunnen niet hopen dat de wereld weer wordt zoals die in de jaren ’90 was. De versnippering is een feit. Voor de luchtvrachtsector betekent dit dat ze moet investeren in scenario-planning en diversificatie van routes en partners. De Nederlandse kracht lag altijd in verbondenheid. In een wereld die muren optrekt, is die vaardigheid waardevoller dan ooit, maar ook moeilijker uit te voeren. We zullen slimmer, sneller en vooral politiek bewuster moeten opereren om de Nederlandse logistieke sector door deze stormachtige tijden te loodsen. De geopolitiek zit niet langer ‘in de weg’ van de handel; de geopolitiek bepaalt de handel. Wie dat niet inziet, zal de aansluiting onherroepelijk verliezen.
(samenvattend artikel gebaseerd op een langere uitgesproken tekst)
Klik hier voor de foto’s van het Managementuur
